Sau 4 năm du học và 2 năm học ở RMIT Việt Nam, một người sếp cũ năm 2022 từng nhận xét thẳng thắn về tôi: “Bạn này, vốn tiếng Anh nghèo nàn và cực kỳ thiếu logic…”. Đến tận bây giờ, khi trả lời reference check, anh vẫn nói thật với nhà tuyển dụng mới: “Quỳnh Anh làm cái gì cũng tốt, trừ kỹ năng viết tiếng Anh.”
Thực ra trước đó vào năm 2018, một người sếp khác cũng từng thốt ra một câu tương tự, nhưng là về tiếng Việt: “Bạn này viết bài kiểu gì lủng củng và khó hiểu lắm.”
Nghe rất buồn đúng không? Nhưng sự yếu kém ngôn ngữ của tôi chưa dừng lại ở đó. Ngược về năm 2014, khi 9 người bạn cùng ngành Truyền thông Chuyên nghiệp với tôi đều đạt GPA từ 3.5 trở lên, một mình tôi lẹt đẹt ở mức 2.2. Điểm các môn viết luận tiếng Anh chỉ vừa đủ mức trung bình 50% để qua môn.
Dù từng có 4 năm học phổ thông tại Úc, sau đó về Việt Nam học RMIT, điểm tiếng Anh của tôi vẫn rất kém, là vì tôi không tìm thấy ý nghĩa trong việc suốt ngày quanh quẩn nghĩ cách thuyết phục người khác bằng con chữ.
Hiện tại, khi sắp bước sang tuổi 34, tôi nhận ra mình không thể tiếp tục để đồng nghiệp phàn nàn về khả năng diễn đạt của bản thân. Đó chính là lý do tôi quyết định viết trang profile anhquynhvu này thật tử tế, vừa để thử thách chính mình, vừa để rèn lại tư duy bằng cả tiếng Anh lẫn tiếng Việt.
Tiếng Anh của tôi thực sự xuống dốc lúc nào?
Câu chuyện này lại phải quay ngược về thời điểm tôi mới về nước. Điểm trung bình cấp 3 của tôi thực ra khá tốt, ATAR 88, đạt điểm chuẩn để vào các trường đại học top đầu tiểu bang ở Úc. Vì một vài lý do cá nhân, tôi chọn về Việt Nam.
Khi khoe kết quả này, bố tôi đã nói: “Con đi du học mấy năm, điểm cao là nhờ các môn về tiếng Anh (ESL - English as a Second Language). Tiếng Anh tốt là điều đương nhiên.”
Bây giờ nghĩ lại tôi vẫn thấy tủi thân. Năm đó điểm Hóa của tôi rất cao và đó mới là đòn bẩy kéo điểm ATAR lên, vậy mà bố lại chỉ nhìn vào môn Tiếng Anh để đánh giá.
Sự thất vọng đó đã khiến tôi quyết định mặc kệ, chỉ đi chơi và bỏ bê việc học. May là tôi vẫn tốt nghiệp được, dù GPA chỉ 2.2.
Tôi học xong đại học chỉ trong 2 năm. Thay vì học 3 môn mỗi kỳ (9 môn/năm), tôi đăng ký 4 môn mỗi kỳ (12 môn/năm) để hoàn thành chương trình nhanh nhất có thể. Tôi coi việc đi học chỉ là để lấy tấm bằng; tôi muốn đi làm để vừa có tiền sớm, vừa không phải nghe bố mẹ phàn nàn về chuyện mình học dốt nữa.
Tại sao tôi học tiếng Anh trở lại ở tuổi gần 34?
Tôi viết anhquynhvu.com bằng cả tiếng Việt lẫn tiếng Anh vì hai lý do:
- Luyện tư duy bằng cả hai ngôn ngữ
- Cố gắng đẩy SEO tốt ở một ngôn ngữ (tiếng Việt), sau đó thử nghiệm sang tiếng Anh.
Bây giờ tôi không học theo giáo trình hay luyện thi. Tôi đọc và viết tiếng Anh mỗi ngày trong công việc. Tôi dùng rất nhiều phần mềm và sản phẩm CNTT, nên dùng tiếng Anh hằng ngày là điều bắt buộc.
Dưới đây là 6 lý do tại sao tôi học tiếng Anh trở lại ở tuổi gần 34.
Bị xấu hổ
Đi du học 4 năm, cộng với khoảng 2 năm đi du lịch rất nhiều nơi trên thế giới mà vẫn dốt tiếng Anh, thực sự là rất xấu hổ. Trong khi nhiều bạn trẻ trong nước cố gắng học tiếng Anh để tiếp cận các luồng văn hóa khác nhau, bản thân tôi lại coi nhẹ cả 4 kỹ năng Nghe - Nói - Đọc - Viết.
Khi đi làm, nhiều lúc tôi cảm thấy rất ngại vì mình có cơ hội tốt hơn người khác nhưng lại có bảng điểm bét bảng cùng kỹ năng tiếng Anh siêu kém.
Sợ lạc hậu
Các bạn trẻ bây giờ quá giỏi. Hồi tôi đi học (khoảng năm 2012), IELTS 7.0 là một cái gì đó rất cao siêu. Bây giờ, các bạn trẻ đạt 8.0 IELTS nhiều như cơm bữa. Các bạn bám sát đề bài cực tốt và có tư duy mạch lạc, đó là điều tôi rất ghen tị.
Khi quyết tâm học lại, phần nhiều tôi cảm thấy mình không thể thua kém các bạn ở chỗ làm. Hơn thế nữa, thế hệ trẻ bây giờ đa số sẽ nể những ai bắt kịp xu hướng, và đó chính là lý do tôi quyết tâm.
Sửa tật nói lắp
Không chỉ tiếng Anh mà cả tiếng Việt tôi cũng bị ảnh hưởng. Tôi vốn bị nói lắp từ bé, mãi sau này mới sửa được. Tật nói lắp này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tư duy ngôn ngữ của tôi. Tôi nghĩ nguyên nhân là vì tôi luôn có nhiều ý tưởng trong khi nói, khiến trí nhớ không kịp sắp xếp tuần tự trước khi phát ra lời nói.
Hậu quả là tôi phải vừa nghĩ vừa diễn đạt, dẫn đến nói lắp. Khi viết tôi cũng gặp vấn đề tương tự. Luyện viết tiếng Anh (và cả tiếng Việt) giúp tôi bình tâm ngồi sắp xếp các thông tin trong đầu ngăn nắp hơn trước khi đưa ra ngoài.
Tiếng Anh là ngôn ngữ của Internet
Internet là kho tri thức mở và nguồn dữ liệu chia sẻ lớn nhất nhân loại hiện nay, và tiếng Anh chính là ngôn ngữ chung của khối dữ liệu khổng lồ đó.
Giờ đây ai cũng có thể học miễn phí từ rất nhiều nguồn trên Internet: khóa học, tài liệu, video, cộng đồng. Không nhất thiết phải mua sách về đọc như trước. Nhưng phần lớn các nguồn tốt nhất đều bằng tiếng Anh.
Nếu chỉ dừng lại ở các tài liệu bằng tiếng Việt, vô tình bạn đang tự giới hạn khả năng tiếp cận và dễ đánh mất ngữ cảnh gốc. Bạn có thể nói chưa mượt, nghe chưa tốt, nhưng đọc viết tiếng Anh tốt là bắt buộc để hiểu trọn vẹn những văn bản quan trọng.
Phần lớn công cụ AI được làm bằng tiếng Anh trước
Các AI phổ biến hiện nay như Claude (Anthropic), ChatGPT (OpenAI) hay Gemini (Google) đều do các công ty Mỹ phát triển. Giao diện, tài liệu hướng dẫn, tính năng mới và cộng đồng người dùng đều xuất hiện bằng tiếng Anh trước.
Phần lớn dữ liệu dùng để huấn luyện các mô hình AI hiện nay đều bằng tiếng Anh. AI vẫn trả lời tiếng Việt tốt, nhưng khi hỏi bằng tiếng Anh, câu trả lời thường chính xác và sâu hơn. Điều này càng rõ ràng ở những chủ đề chuyên môn như kỹ thuật, marketing hay phân tích dữ liệu.
Viết bằng tiếng Việt cần nhiều token hơn so với tiếng Anh. AI cũng nhớ được ít ngữ cảnh (context), aka nội dung, trong tiếng Việt hơn từ một cuộc trò chuyện so với tiếng Anh.
Tôi dùng AI hằng ngày trong công việc; tôi nhận ra kết quả tốt hay dở phụ thuộc rất nhiều vào cách mình trao đổi (prompt) với AI.
Khi prompt, tôi cần biết rõ mình muốn gì, sắp xếp ý cho mạch lạc và chọn từ thật chính xác. Tiếng Anh càng tốt thì tôi càng dễ khiến AI làm đúng ý mình. Ngược lại, nếu không đọc hiểu hết câu trả lời, tôi cũng chẳng biết AI đang sai ở chỗ nào.
Dễ xin việc hơn
Tiếng Anh là điều kiện tiên quyết để ứng tuyển vào những công việc tốt hoặc nhận dự án freelance từ khách hàng nước ngoài. Một CV hay hồ sơ năng lực viết bằng tiếng Anh chỉn chu cũng luôn tạo ấn tượng chuyên nghiệp hơn.
Tôi cũng từng phải tuyển người. Nếu hai ứng viên ngang nhau về chuyên môn, tôi sẽ chọn người giỏi tiếng Anh hơn. Tuy vậy, tôi không chỉ nhìn vào điểm IELTS. Trong buổi phỏng vấn, tôi luôn nói chuyện trực tiếp với ứng viên để xem khả năng thật của họ có đúng như trên CV không.
SEO đa ngôn ngữ khó hơn tôi tưởng
Một trong những bài toán khó nhất mà tôi từng làm ở AhaSlides, thú thật đến giờ tôi vẫn chưa làm được, chính là SEO đa ngôn ngữ. Website của AhaSlides lúc đó hỗ trợ ít nhất 10 ngôn ngữ khác nhau.
Khi bắt tay vào tối ưu, tôi chọn tiếng Đức làm điểm xuất phát. Lý do đến từ thực tế:
Phần lớn tệp khách hàng của AhaSlides tập trung ở châu Âu; tiếng Anh là mặc định, tiếng Pháp mang lại doanh thu tốt nhưng lượng người dùng lại ít, tiếng Đức là lựa chọn hợp lý nhất về mặt quy mô.
May mắn thay, tôi có một cô em họ học tiếng Đức, đã định cư và lấy chồng tại Đức, nên tôi đã nhờ em ấy viết và đồng thời hiệu đính nội dung dịch tự động.
Làm rồi mới thấy, vấn đề không nằm ở việc dịch hay sửa câu chữ chuẩn đến đâu. AhaSlides là Global site với ngôn ngữ gốc là tiếng Anh. Dù tôi có cố gắng trau chuốt bản tiếng Đức đến mấy, mọi thứ vẫn như muối bỏ bể khi phải cạnh tranh trực diện với những đối thủ bản địa thực thụ, các trang web sinh ra dành riêng cho người Đức, thay vì một phiên bản “chắp vá” từ site tiếng Anh bình thường sang.
Chưa kể, tôi đã không lường trước một vấn đề lớn không kém: vì không biết tiếng Đức, tôi hoàn toàn không thể tự audit chất lượng bài viết, cũng không thể nghiên cứu từ khóa để xây dựng Content Plan chuẩn xác cho thị trường này.
Tôi nghĩ rằng, nếu doanh nghiệp thực sự muốn tối ưu SEO tới từng thị trường ngôn ngữ, đừng để đội ngũ Marketing tự bơi một mình. Hãy giải quyết từ cấu trúc vận hành bằng cách tuyển thêm 1 đến 2 nhân sự Sales bản địa làm cùng team Sales & Marketing để cùng phối hợp tối ưu. Cách này hiệu quả hơn gấp nhiều lần so với việc chỉ thuê dịch thuật rồi tự làm SEO trong mù mờ.
Nếu thời gian quay ngược trở lại, tôi sẽ bắt đầu tối ưu tiếng Việt trên AhaSlides trước, để phát triển và đóng gói công thức SEO hiệu quả, sau đó mới áp dụng sang tiếng Đức. Đó chính là điều tôi đang cố gắng làm với anhquynhvu.com.
